Przejdź do treści 
Instalacja aluminiowa, którą można spotkać w większości budynków wzniesionych w Polsce w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, przez dekady funkcjonowała bez spektakularnych awarii. Mimo to eksperci i ubezpieczyciele traktują ją jako jedno z najpoważniejszych zagrożeń pożarowych w starym budownictwie mieszkalnym. Różnica między instalacją, która działa, a instalacją, która jest bezpieczna, jest w tym przypadku fundamentalna i nie sprowadza się do widocznych objawów.
Czym różni się instalacja aluminiowa od miedzianej
Aluminium jako materiał przewodzący jest znacznie tańsze od miedzi i przez kilka dekad było powszechnie stosowane w budownictwie mieszkaniowym na całym świecie, w tym w Polsce. Przewodzi prąd elektryczny gorzej niż miedź, co oznacza, że przy tym samym natężeniu prądu przewód aluminiowy musi mieć większy przekrój, żeby nie nagrzewać się ponad dopuszczalną temperaturę. Instalacje z lat sześćdziesiątych projektowano z uwzględnieniem poboru mocy typowego dla tamtych czasów, czyli kilku żarówek, lodówki i telewizora. Dzisiaj w tym samym lokalu działają indukcja, piekarnik elektryczny, zmywarka, kilka klimatyzatorów i kilkadziesiąt urządzeń ładowanych przez USB. Instalacja musi obsłużyć ładunek wielokrotnie przekraczający ten, do którego była projektowana, co samo w sobie jest czynnikiem ryzyka niezależnie od stanu fizycznego przewodów.
Miedź jest materiałem elastycznym i odpornym na zmęczenie mechaniczne. Aluminium pod wpływem wieloletnich cykli nagrzewania i chłodzenia, które zachodzą przy każdym włączeniu i wyłączeniu obciążenia, ulega stopniowemu odkształceniu zwanemu pełzaniem metalu. Efektem jest poluzowanie przewodów w zaciskach, wzrost oporności w połączeniu i lokalne przegrzewanie, które z zewnątrz przez lata może być niewidoczne. Instalacja aluminiowa bez przewodu ochronnego PE nie spełnia też aktualnych wymagań ochrony przeciwporażeniowej, co sprawia, że jej niebezpieczeństwo jest wielowymiarowe.
Jakie właściwości aluminium wpływają na bezpieczeństwo instalacji
Aluminium utlenia się na powierzchni tworząc warstwę tlenku aluminium, która jest izolatorem elektrycznym. Ta warstwa pojawia się wszędzie tam gdzie przewód aluminiowy ma kontakt z powietrzem, w tym w miejscach połączeń pod zaciskami. Jeśli zaciski nie są odpowiednio dobrane lub zostały poluzowane wskutek pełzania, tlenek aluminium tworzy cienką warstwę oporową między przewodem a zaciskiem, która nagrzewa się przy przepływie prądu. Im więcej czasu mija od ostatniego dokręcenia, tym grubsza warstwa tlenku i tym wyższe opory w połączeniu. Wzrost oporu przy niezmienionej wartości prądu oznacza bezpośredni wzrost wydzielanej energii cieplnej w miejscu połączenia, co jest mechanizmem zapłonu najbardziej charakterystycznym dla starych instalacji aluminiowych.
Aluminium jest też znacznie bardziej podatne na korozję elektrochemiczną przy kontakcie z innymi metalami. Wszędzie tam gdzie przewód aluminiowy styka się z miedzianymi zaciskami gniazdek, wyłączników lub rozdzielnicy, bez właściwego zabezpieczenia dochodzi do korozji galwanicznej. Korozja galwaniczna jest procesem stopniowym, który trwa latami, ale w połączeniu z pełzaniem aluminium i utlenianiem tworzy w miejscach połączeń stan trudny do wykrycia bez otwierania puszek i mierzenia oporności.
Instalacja aluminiowa nie ma przewodu ochronnego PE, który jest standardem w instalacjach budowanych od lat osiemdziesiątych i który stanowi podstawę ochrony przeciwporażeniowej przy gniazdkach w pomieszczeniach wilgotnych. Brak uziemienia oznacza, że wyłączniki różnicowoprądowe nie mogą działać w takiej instalacji w sposób gwarantujący ochronę przed porażeniem. To połączenie kilku czynników jednocześnie sprawia, że stara instalacja aluminiowa jest kategorycznie innym zagrożeniem niż nawet mocno zużyta instalacja miedziana.
Korozja galwaniczna w miejscach połączeń aluminium z miedzią
Korozja galwaniczna zachodzi gdy dwa różne metale pozostają w kontakcie elektrycznym w obecności elektrolitu, którym może być wilgoć lub para wodna z powietrza. Aluminium i miedź mają bardzo różny potencjał elektrochemiczny, co sprawia, że ich połączenie tworzy ogniwo galwaniczne powodujące szybsze niszczenie aluminium. W typowej instalacji z lat siedemdziesiątych takie połączenia występują przy każdym gniazdku, wyłączniku, lampie i przy samej rozdzielnicy. Zwiększona temperatura w punktach styku przyspiesza utlenianie i korozję, tworząc samowzmacniający się cykl degradacji połączenia. Produkty korozji widoczne jako ciemnienie lub zzielenienie metalu przy zaciskach to dowód, że ten proces trwa aktywnie.
Pełzanie aluminium pod zaciskami elektrycznymi
Pełzanie aluminium to proces plastycznego odkształcania materiału pod długotrwałym naciskiem, nawet gdy naprężenia są znacznie poniżej granicy wytrzymałości materiału. Zaciski śrubowe w gniazdkach i wyłącznikach wymagają określonego momentu dokręcenia, żeby zapewnić odpowiedni kontakt elektryczny. Aluminium odkształca się pod naciskiem zacisku w ciągu miesięcy lub lat, co prowadzi do poluzowania przewodu i wzrostu oporności styku. Efekt jest trudny do zauważenia bez pomiaru, bo gniazdko wygląda jak nowe nawet gdy jego połączenie wewnętrzne jest już mocno zdegradowane.
Producenci sprzętu elektrycznego projektują współcześnie zaciski pod przewody miedziane, nie aluminiowe. Oznacza to, że standardowy osprzęt elektryczny zamontowany na przewodach aluminiowych daje połączenia, które z czasem stają się coraz mniej pewne. Dokręcanie zacisków przez elektryka co kilka lat może spowolnić ten proces, ale nie eliminuje samego problemu pełzania, bo aluminium powraca do stanu poluzowania szybciej niż miedź.
Jakie objawy sygnalizują, że instalacja aluminiowa stwarza zagrożenie
Gniazdka i wyłączniki ciepłe w dotyku bez wyraźnego powodu to jeden z pierwszych widocznych sygnałów. Właściciel, który sprawdza temperaturę gniazdka po kilku godzinach jego nieużywania i stwierdza, że jest ono wyraźnie ciepłe, powinien potraktować to jako sygnał do pilnej kontroli przez elektryka. Ciepło wydziela się w miejscu zwiększonej oporności, czyli tam gdzie aluminium jest poluzowane lub utlenione pod zaciskiem. Gniazdko może być ciepłe przez rok albo dwa zanim dojdzie do iskrzenia lub zapłonu, co sprawia wrażenie, że sytuacja jest pod kontrolą podczas gdy degradacja połączenia postępuje.
Częste wypadanie wyłącznika głównego lub wyłączników obwodowych bez wyraźnego powodu to kolejny objaw. Wzrost oporności w sieci powoduje, że rzeczywiste obciążenie instalacji jest inne niż wynika z poboru mocy podłączonych urządzeń, bo część energii jest tracona w miejscach złych połączeń. Migotanie oświetlenia lub chwilowe zaniki napięcia przy jednoczesnym użyciu kilku urządzeń mogą wskazywać na to, że połączenia nie są w stanie zapewnić stabilnego przepływu prądu przy wyższym obciążeniu.
Zapach spalenizny przy rozdzielnicy lub w pobliżu gniazdka to sygnał wymagający natychmiastowego działania. Nawet jeśli zapach pojawia się raz na kilka dni i szybko znika, oznacza to, że do miejscowego przegrzania już dochodzi i że instalacja w tym miejscu jest w stanie zaawansowanej degradacji. Ślady przypalenia lub ciemnienie materiału wokół gniazdka to dowód, że do zapłonu już raz doszło w ograniczonej skali. Taki stan instalacji wymaga wyłączenia danego obwodu i wezwania elektryka z uprawnieniami SEP.
Widoczna korozja lub zzielenienie na złączach przy rozdzielnicy to kolejny sygnał wymagający oceny przez specjalistę. Zielony lub biały nalot na aluminiowych przewodach lub zaciskach przy rozdzielnicy to produkty korozji, które zwiększają oporność połączeń i są dowodem na aktywne niszczenie metalu. Rozdzielnica, w której metalowe elementy są przebarwione od ciepła lub w której słychać słaby trzask przy dużym obciążeniu, wymaga pilnego przeglądu bez odkładania na później.
Jak pomiary elektryczne oceniają stan instalacji aluminiowej w Inowrocławiu
Ocena stanu instalacji aluminiowej wymaga pomiarów, których nie można zastąpić oględzinami wizualnymi. Pomiar rezystancji izolacji za pomocą megaomomierza pozwala sprawdzić stan warstwy ochronnej wokół przewodów, ale nie ocenia bezpośrednio stanu połączeń w puszkach. Do oceny połączeń stosuje się pomiar impedancji pętli zwarcia, który może wskazać miejsca o podwyższonej oporności nawet bez rozkuwania ścian. Elektryk z uprawnieniami SEP po wykonaniu pełnego zestawu pomiarów zgodnie z normą PN-HD 60364 jest w stanie wskazać konkretne obwody wymagające wymiany w pierwszej kolejności.
W starszych budynkach całkowita wymiana jest zwykle bardziej uzasadniona niż selektywna naprawa, bo stan poszczególnych odcinków instalacji aluminiowej jest podobny i problemy w niezmienionych miejscach pojawiają się niedługo po naprawie tych, które były najgorsze. Elektryk oceniający instalację aluminiową informuje właściciela o wynikach pomiarów i rekomenduje zakres wymiany wraz z uzasadnieniem technicznym, żeby zleceniodawca mógł podjąć świadomą decyzję o zakresie prac.
Zamów ocenę instalacji aluminiowej w Inowrocławiu
Właściciel lokalu lub domu z instalacją aluminiową w Inowrocławiu może zamówić przegląd pomiarowy i ocenę stanu instalacji przez telefon lub formularz kontaktowy na stronie. Elektryk z uprawnieniami SEP wykona pomiary izolacji, sprawdzi stan połączeń w rozdzielnicy i w wybranych puszkach oraz przedstawi ocenę zagrożenia wraz z rekomendacją dotyczącą zakresu wymiany. Pierwsza konsultacja telefoniczna jest bezpłatna.
Najczęściej zadawane pytania
Czy instalację aluminiową można naprawić bez wymiany wszystkich przewodów?
Instalacji aluminiowej nie naprawia się przez łączenie z miedzią bez specjalnych złączy zaciskowych, bo kontakt aluminium z miedzią bez zabezpieczenia jest źródłem korozji galwanicznej. Całkowita wymiana instalacji aluminiowej na miedzianą jest jedynym rozwiązaniem zapewniającym bezpieczeństwo przez kolejne kilkadziesiąt lat. Selektywna naprawa wybranych odcinków przy pozostawieniu reszty instalacji aluminiowej opóźnia problem, ale go nie eliminuje, bo degradacja postępuje jednocześnie na całej długości przewodów.
Ile lat może mieć instalacja aluminiowa zanim stanie się niebezpieczna?
Nie ma jednej granicy wiekowej, po której instalacja aluminiowa automatycznie staje się niebezpieczna, bo stan zależy od historii użytkowania, wilgotności w budynku, liczby przeróbek i aktualnego obciążenia. Instalacje z lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych mają za sobą pięćdziesiąt lub więcej lat pracy i są w zdecydowanej większości przypadków w stanie znacznego zużycia niezależnie od braku widocznych objawów. Pomiary elektryczne pozwalają ocenić rzeczywisty stan konkretnej instalacji i są jedynym wiarygodnym narzędziem do podjęcia decyzji.
Czy ubezpieczyciel może odmówić wypłaty odszkodowania przy szkodzie z instalacji aluminiowej?
Ubezpieczyciel może odmówić wypłaty lub ograniczyć kwotę odszkodowania jeśli stwierdzi, że instalacja elektryczna w budynku nie spełniała minimalnych wymagań bezpieczeństwa i że właściciel wiedział lub powinien wiedzieć o jej złym stanie. Instalacja aluminiowa bez aktualnego protokołu pomiarowego i bez wyłączników różnicowoprądowych jest przez wielu ubezpieczycieli traktowana jako czynnik ryzyka wpływający na warunki ubezpieczenia. Polisa wykupiona bez ujawnienia stanu instalacji może nie obejmować szkód powstałych z przyczyn elektrycznych.
